Olej silnikowy konstruuje warstwę izolującą ruchome części, jakie się obok siebie znajdują. W ten sposób ujmuje się prostolinijny kontakt, zużycie i tworzenie się ciepła, chroniąc silnik. To naturalnie dzięki odpowiedniego przewodnictwa ciepła olej silnikowy, w momencie styku z gorącą powierzchnią, wchłania część ciepła, żeby przemieścić go w inne miejsce, z reguły do powietrza lub jakiegoś typu odprowadnika. W silnikach benzynowych, górny pierścień kompresji ma okazję narazić olej silnikowy na gorączki rzędu 160 stopni Celsjusza. W silnikach wysokoprężnych, koturnowy pierścień ma prawo wystawić silnik na temperatury powyżej 315 stopni Celsjusza. Oleje silnikowe z lepszymi wskaźnikami lepkości mniej się osłabiają w obszernych temperaturach.

Wypada zawsze zwracać uwagę na oznaczenie lepkości, jakie znajduje się na zapakowaniu każdego oleju silnikowego. Segmentacja Society of Automotive Engineers dzieli oleje silnikowe według 11 klas lepkości, 6 klas zimowych oraz 5 klas letnich. Istnieją też oleje całoroczne, jakie muszą jednak spełnić kryteria letnie i zimowe. Pokrywając części metalowe olejem silnikowym, unika się ich wystawieniem na tlen, co z kolei unika ich utlenieniu tuż przy wysokich temperaturach, chroniąc silnik przed korozją. Wolno dodać również do oleju inhibitory korozji.

Wiele olejów silnikowych ma również akcesoria w postaci środków czyszczących i dyspergujących, żeby utrzymać silnik w schludności i zmniejszyć tworzenie stałych związków tłuszczowych – przetestuj elektromechanika pruszków. Tarcie metalowych części tworzy, w sposób nieunikniony, mikroskopijne cząsteczki metalu. Cząsteczki są w stanie przenieść się w oleju, sprawiając pokaźniejszą erozję oraz zużycie ruchomych części. Naturalnie żeby przefiltrować te cząsteczki są filtry oleju. Pompa oleju, wyjście lub też pompa zębata napędzana napędem pojazdu absorbuje się pompowaniem oleju przez filtr. Istnieją dwa rodzaje filtrów, o pełnym przepływie i rozdwojonym. Dodatki do olejów silnikowych, takie jak przeciwkorozyjne, zmniejszają korozyjny wpływ oleju na szczegóły ruchome w silniku. Akcesoria przeciwutleniające, mają na celu spowolnienie procesu starzenia się oleju.